Pazartesi , Ekim 15 2018
Ana Sayfa / Köşe Yazıları / İş Psikolojisi ve Örgütsel Psikoloji Nedir?

İş Psikolojisi ve Örgütsel Psikoloji Nedir?

Özellikle son dönemlerde, ülkemizde ve Dünya’da popülerliği gittikçe artan İş Psikolojisi, psikoloji biliminin alt dallarından biridir. İş psikolojisi, bireylerin iş yerindeki davranış yapılarından, organizasyonel boyuta, iş yaşamında yapısal kalitenin kapsamlı şekilde artırılmasını hedefleyen uygulamalı bir psikoloji alanıdır.

Amerikan Psikoloji Derneği (American Psychology Association) İş psikolojisini, iş yaşamının geliştirilmesi için yapılan çalışmalar ve uygulamalar olarak tanımlamaktadır. İş yerindeki insan davranışlarını ve sistemsel yapıları inceleyen bu alan, insan davranış bilimi olan psikolojiyi, iş yaşamının uygulamalı alanları ile birleştirerek hem bireyler hem de kurumlar için etkin, sürdürülebilir performans süreçleri elde etmeyi hedeflemektedir.

Çalışma hayatını kapsamlı bir şekilde ele alan bu bilim dalında sıklıkla karşılaşılan sorunlardan biri kültürel bazda değişik adlarla şekillendirilmiş olması diyebiliriz. Daha net bir ifadeyle, bilim dünyasında bu alan, İş Psikolojisi (Business Psychology), Endüstriyel Psikoloji (Industrial Psychology), Çalışma Psikolojisi (Work Psychology), Mesleki Psikoloji (Occupational Psychology) şeklinde isimlendirilmiş ve bu durum bir takım kavram karmaşalarına yol açmıştır. İsim çeşitliliğinin yanında, dilimize Örgütsel Psikoloji olarak geçen “Organizational Psychology” kavramı ise bilimsel literatürde İş Psikolojisi ve Endüstriyel Psikoloji ile birlikte ele alınarak kullanılmaya başlanmıştır. Bu kavramların değişikliklere uğramasının ana sebebi, kavram kullanımlarının ülkeden ülkeye veya yazardan yazara farklılıklar göstermesidir.

Örneğin:

  • Alanın İlk Gelişim Dönemlerinde Amerika’da: Ekonomi Psikolojisi, İşletme Psikolojisi, İstihdam Psikolojisi.
  • Günümüz Amerika’sında: Endüstri ve Örgütsel Psikoloji (Industrial and Organizational Psychology)
  • Almanya’da: İş Psikolojisi (Arbeitpsychologie)
  • İngiltere’de: İş Psikolojisi (Business Psychology) adıyla kullanılmaktadır.

 

İş Psikolojisi ve Örgütsel Psikoloji Farklılıkları

İş hayatının bireyler ve şirketler adına daha etkili hale getirilebilmesini amaçlayan iç içe geçmiş bu kavramlar arasında temel prensiplere dayalı farklılıklar yer almaktadır. Literatürde en genel kullanım şekli “İş ve Örgütsel Psikoloji (Business and Organizational Psychology)’dir. Bu farklılıkların daha net anlaşılabilmesi için iki kavramın çalışma alanlarına bakılmasının faydalı olacağını düşünüyorum.

İş Psikolojisi Çalışma Alanları

  • Performans Yönetim ve Değerlendirmesi
  • Yetenek Yönetimi
  • Koçluk
  • Psikometrik Testler
  • Şirket Kültürü
  • Kurumsal Eğitim Süreçleri

Örgütsel Psikoloji Çalışma Alanları

  • Motivasyon
  • Liderlik
  • Adalet
  • Sosyalleşme
  • Sağlık ve İyi Olma Halleri
  • Sosyal Normlar

Bu alanlar arasında temel prensip farkı, bakış açılarına dayanmaktadır. İş Psikolojisi Alanı bireyi odak noktası alırken, Örgüt Psikoloji Alanı ise örgütü ve örgütsel süreçleri odak noktası olarak almaktadır. Görüldüğü üzere bu alanlar bireysel ve kurumsal bazda süreçleri kendi bakış açılarıyla ele alarak, geliştirmeyi hedefler. Fakat nihayetinde odak noktaları ne denli farklı olursa olsun, bir şirketin kurumsal kültür ve yapısı dikkate alındığında, ekonomik sisteminden çalışanın motivasyon ve performans süreçlerine, işe alım sürecinden liderlik pozisyonlarına kadar, kurum sisteminin sürdürülebilir, kalıcı ve gelişime açık olabilmesi için bu bilim dallarının bir arada kullanılması gereği kaçınılmaz bir gerçektir.

İş ve Örgütsel Psikoloji Kısa Tarihi

Modern Psikolojinin kurucularından olan Alman Psikolog Wilhelm Wundt’un 1879 yılında ilk psikoloji laboratuvarını kurmasıyla beraber deneysel psikolojinin temelleri atılmıştır. Bilinç konusu üzerine araştırmalar yapan Wundt’un öğrencileri ülkeleri ABD’ye döndüklerinde Wundt’un anlayışının Amerikan entelektüel iklimine uyum sağlamadığını düşünmüş ve bu alandaki çalışmalarını günlük sorun ve taleplerin karşılanabileceği iş hayatına odaklamışlardır.

Bu çalışmaları, 19. yüzyılın sonlarında İtalya Modena’da L. P. Patrizi tarafından Çalışma Psikoloji Laboratuvarı’nın kurulması, Lilian/Frank Gilbreht’in sanayide verimliliği artırma çalışmaları, İngiltere’de Galton ve ABD’de Catell’in bireysel farklılıklara göre sistematik çalışma düzenlemelerinin hazırlanması, Frederick Winslow Taylor’un işlerin nasıl daha etkin yapılabileceği üzerine geliştirdiği yaratıcı teknikleri geliştirmesi, Wundt’un öğrencilerinden olan Walter Dill Scott’un iç gözlemsel psikolojiyi, reklamcılığa ve iş dünyasında personel seçim ve yönetimi gibi konularda uygulamaya geçirmesi, Wundt’un diğer bir öğrencisi olan Hugo Münsterberg’in çalışanların yetenek ve becerilerine uygun pozisyonlarda çalıştırılması, iş etkinliği ve çalışan üretkenliği hakkındaki çalışmaları takip etmiştir.

Bu alanın en önemli temsilcilerinden biri olan ABD’li Psikolog Daniel Kahneman ise 10 Aralık 2002’de Stockholm’de “Prospect Theory-Beklenti Teorisi” ile Nobel Ekonomi Ödülü’ne layık görülmüştür.

Psikoloji, sosyal psikoloji, sosyoloji, ekonomi, işletme, ergonomi, hukuk, çalışma sağlığı ve bilgi&iletişim disiplinlerini bünyesinde bulunduran İş ve Örgütsel Psikoloji Dünya’da hızla önem kazanmaya başlamıştır.

İş ve Örgütsel Psikoloji alanında yapılan çalışmalar ve kariyer fırsatlarının artışıyla, bu bilim alanı her geçen gün gelişim göstermekle beraber İş Dünyasına farklı bakış açıları kazandırarak, etkili ve sürdürülebilir çözümler üreterek katkı sağlamaya devam etmektedir.

Psikolog M. Sadi Nakiboğlu

Beni sosyal medya hesaplarımdan takip edebilir, soru ve taleplerinizi bana iletebilirsiniz.  

Sadi NAKİBOĞLU

[email protected] 

İnstagram: @sadinakiboglu

Twitter: @NakibogluSadi

Linkedin: Sadi Nakiboğlu

Bu da var!

Okula Adaptasyon Sürecini Nasıl Değerlendirmeliyiz?

hayatımızda yaşayacağımız geçiş dönemleri genellikle bizlerde heyecan veya kaygı yaratır. Yeni okul dönemine giriyoruz, anne …

Bir yorum

  1. Hakan Kuşman

    Sadi hocam köşe yazlarınızın devamını dört gözle bekliyor olacağız. Yolunuz açık olsun inşaallah. Selamlar.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir