Pazartesi , Ekim 15 2018
Ana Sayfa / Köşe Yazıları / Bir Psikolog Olarak Yetkin ve Yeterli Olmak

Bir Psikolog Olarak Yetkin ve Yeterli Olmak

‘Psikolog doktor, bir klinik psikoloji programından mezundur. Tüm uygulamaları, alan çalışmaları ve intörnlük dönemi yetişkin hastaların bulunduğu ortamlarda olmuştur. Çocuk gelişimi ve psikopatolojisine ilişkin dersler almamasına rağmen şimdi çocuklarla da çalışma yapmak istemektedir. Gelişim psikolojisi ve çocukların psikoterapisi konularında 5-6 tane temel kitap okuduktan sonra çocuk danışanlar da kabul etmeye başlamıştır.’ (Dağ, 2007)

‘Bir psikolog doktor kısa süreli psikoterapiler konusunda eğitim almıştır. Bir gün ailesiyle birlikte bir dağ kasabasına taşınır, çünkü kendi yaşam tarzlarına burayı uygun bulmuşlardır. Ancak burada bazı danışanlarının karşısına getirdiği sorunlara müdahaleye hazır değildir. Bunlardan bazıları da açıkça uzun süreli psikoterapilerden yararlanacak vakalardı ama bu tür müdahaleleri yekin olarak yapabilecek uzmanlar en yakın 350 Km uzaklıktaki bir şehirde bulunmaktadır.’ (Dağ, 2007)

Türk Psikologlar Derneği Etik Yönetmeliği’ne göre (2013), etik yönetmelikler psikologlara günlük uygulamalarında, psikoterapilerde, kendilerini değerlendirme ve planlama yapabilmeleri için yardımcı olmayı ve topluma sunacakları hizmetleri daha sağlıklı hale getirmeyi amaçlamaktadır. Kuramsal bir dayanağı olan, farklı teknikleri içeren ve günümüzde ruhsal hastalıkların tedavisinde başvurulan bir tedavi yöntemi olan psikoterapi; bir tedavi ediciyle (danışman, terapist vs.) bir ya da bir grup hasta (danışan) arasında gerçekleşen, tanı koydurucu ve tedavi edici niteliği olduğu varsayılan ilişkidir(Oğuz, 2001). Derleme, psikologların psikoterapilerde ki yetkinlik ve yeterliliklerini Türk Psikologlar Derneği Etik Yönetmeliği’ne (2013) dayanarak literatür ışığında incelemeyi amaçlamaktadır. Dağ (2007) tarafından yayınlanmış olan yukarıdaki 2 vakaya mesleki etik açısından bakıldığında; birinci psikoloğun iyi eğitilmiş bir yetişkin klinik psikoloğu olmasına rağmen, formel eğitim almadan, sadece kitaplardan öğrendikleriyle çocuklarla psikoterapi uygulamaya çalışması, eğitimiyle bağlantılı yeterliğinin ötesine geçmiş olduğu anlamına gelmektedir. Üstelik kendisi bu yeterlik aşımının farkında değilmiş gibi görünmektedir. İkinci vakaya bakıldığında, teknik olarak profesyonel standartlara uymama bulunmakla birlikte, olayın tamamen etik dışı görülmesi de bir zorunluluk değildir; çünkü bir taraftan da kişi sonuçta klinik psikolojisi uzmanıdır ve çocuk psikoterapisi konusunda kendini geliştirme çabası da göstermiştir. Elbette öncelikle hastaları uygun yeterlikteki uzmanlara gönderme olanakları araştırılmalıdır. Ancak, bu kesinlikle mümkün olamıyorsa, kaynaklar sınırlıysa, danışan hiç müdahalesiz kalmaması adına, mutlaka bu konuda yeterli bir uzmandan, örneğin, süpervizyon (danışmanlık) almak şartıyla müdahale edilmelidir. Bununla birlikte danışanın ihtiyacı olan ile terapistin yeterliği arasında bu yolla bile telafi edilemeyecek büyüklükte bir uçurum varsa, bu tespiti terapistin yapması gerekmektedir. Uygulanacak bir tedavinin bir yarardan çok zarar getirme olasılığı nedeniyle, tedaviye hiç kalkışılmamalıdır(Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Derneği, 2007).

Türk Psikologlar Derneği Etik Yönetmeliği’ne göre (2013), psikoloji mesleği ve biliminin standartlarını belirlemek ve bu standartları en yüksek düzeyde uygulayıp, korumak için vardır. Etik İlkeler meslektaşların ortak değerlerini belirler. Psikoloji ve psikolojik danışmanlık ve rehberlik bölümlerinden mezun olan psikolog ya da psikolojik danışmanlar ülkemizde bu alanlarda yeterli meslek elemanı olmaması nedeniyle kısa süre içerisinde yetkin ve yeterli olmaksızın, özel eğitim ve rehabilitasyon merkezi, sosyal hizmet kurumları, okul ya da hastane gibi kurumlarda istihdam edilmeye başlamaktadırlar(Andiç,2012).

Sperry’nin (2010) derlemesinde, yetkinlik ve yeterliliğin temel olarak iyi bir eğitim ve pratik gerektirdiği ancak 6 temel özelliğe daha ihtiyaç duyulduğu sonucuna ulaşılabilir. Bu özellikler, danışanını anlama, ilişki kurma ve sürdürebilme, terapiyi düzene sokma, doğru uygulamaları yapabilme, değerlendirme ve terapide sonlandırmaya gitme ve kültürel ve etik açıdan hassas davranma aşamalarını tamamlayabilmesini kapsamaktadır.

Türk Psikologlar Derneği Etik Yönetmeliği’ne göre(2013), psikolog, uluslararası standartlara, Türkiye Cumhuriyeti’nin yükseköğrenimle ilgili yasalarının öngördüğü eğitim veya denklik koşullarına göre verilen, Türkiye Cumhuriyeti Psikologlar Meslek Yasasının ve Türk Psikologlar Derneği’nin koşullarına uygun yasal eğitimi alıp yetkinliğini elde eder ve sadece yetkinliğini elde ettiği alanda eğitimi, kişilik özellikleri, deneyimi ve becerileri çerçevesinde çalışır. Yetkinliğin Korunması ve Geliştirilmesi maddesi gereği; psikolog, yetkinliğini korumak ve geliştirmek amacı ile alanı için gerekli olan resmi eğitimin yanı sıra; sürekli olarak alanındaki bilimsel gelişmeleri ve gerekli eğitimleri takip eder ve bunları deneyimi ile birleştirir(Andiç,2012).

TARTIŞMA

Psikologlar, işlerinde yüksek standartlarda yetkinlik ve yeterliliklerini sağlamalı ve sürdürebilmelidirler. Kaliteli ve donanımlı bir eğitimle uzmanlıklarını en yetkin şekilde sunabilmelidirler(Hothword,2010). Görüşmeyi yapacak olan psikolog ya da psikolojik danışmaların yeterli donanıma ve deneyime ve mesleki özgüvene sahip olması gerekliliği, ülkemizde klinik ve araştırma görüşmelerinin yapılması ile ilgili olarak üzerinde durulması gereken önemli konulardan biridir(Andiç,2012). Amerikan Psikolojik Danışma Derneği’nin (ACA), 2010 yılı etik komite raporları incelendiğinde etik ihlaller ile ilgili bir yıl içerisinde 2425 soruşturmanın %25’nin gizlilik sorunları, %29’nun görev ve uyarma sorumluluğu, %7’sinin süpervizyon, %25’inin ise lisans yeterliliği ile ilişkili olduğu belirtilmektedir(ACA, 2010). Literatürde, Türkiye’de klinik alanda çalışan psikologların karşılaştıkları etik ihlaller ve bu ihlaller karşısında yapılması gerekenlerle ilgili bir çalışmaya rastlanmıştır. Korkut ve arkadaşlarının (2006) yaptığı bu çalışmada alanda karşılaşılan etik ihlallerin sırasıyla yetkinlik ve yetkinliğin sınırları ile ilgili ihlaller, eğitimler için istenen keyfi meblağlar, yeterli ve gerekli mesleki eğitimi olmayan kişilerin eğitim vermesi ve zarar vermekten kaçınmak ile ilgili olduğu belirtilmektedir.
Yukarıdaki verilere dayanarak, özellikle Türkiye için, yetkinlik ve yeterliliğin etik ihlaller arasında en yüksek orana sahip olması bu konuda önleyici çalışmalar yapılması gerektiğini kanıtlar niteliktedir. Literatüre bakıldığında, etik ihlaller konusunda Türkiye’ye yönelik araştırmaların yetersizliği gözlemlenmiştir. Etik ihlallerin yetkinlik ve yeterlilik maddesi ve diğer tüm maddeler için çalışmalar yapılması ve bu konuda danışanların ve psikologların farkındalığın artırılması gerektiği düşünülmektedir.

Yazar: Psikolog Nurbanu PERİŞAN

KAYNAKLAR

  • American Counseling Association (ACA) (2010) Ethics committee reports summary-FY 10. Retrived July 11, 2011, http://www.counseling.org/Resources/CodeOfEthics/TP/ Home/CT2.aspx
  • Andiç S. (2012), Psikolojik değerlendirmede muhteşem üçlüsü; Yetkinlik, Yeterlilik ve Farkındalık. Pivolka, Sayı: 23
  • Dağ İ. (2007), ABD’de Psikologların Çalışmalarında Etik Sorun Yaşanmış Vaka Örnekleri. Türk Psikoloji Bülteni, Yıl: 13, Sayı: 41, s. 33
  • Holtforth M.G. (2011), Core competencies in counseling and psychotherapy: becoming a highly competent and effective therapist. Book Review, Journal of Psychosomatic Research,71-367
  • Korkut Y. , Müderrisoğlu S. ve Tanık M. (2006), Klinik psikoloji alanında karşılaşılan etik ihlal örnekleri ve nasıl ele alındıklarının değerlendirilmesi. Türk Psikoloji Dergisi, 9, 49-61.
  • Oğuz Y. N.(2001), Tıp Etiğinin Işığında Psikoterapi. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 2,36-40.
  • Sperry L. (2010), Core competencies in counseling and psychotherapy: becoming a highly competent and effective therapist. Journal of Psychosomatic Research 71 (2011), 367.
  • Türk Psikologlar Derneği Etik Yönetmeliği. (b.t.) (2013), http://www.am.org/iupsys/resources/ethics/ turkey-code-turkish.pdf.
  • Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Derneği (2007). Psikolojik danışmanlık ve rehberlik alanında çalışanlar için etik kurallar. Ankara: Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Derneği Yayınları.

Bu da var!

Hayattan Ne Umuyor ve Ne Buluyoruz?

Gündelik yaşantımız içerisinde zaman zaman hepimiz ne istediğimizi, hangi noktada, hangi işte, nasıl bir evde …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir